Ponemang Suprasegmental

Hindi ito tinutumbasan ng letra o titik sa halip ay sinasagisag nito ang notasyong ponemik upang mabanggit ang paraan ng pagbigkas. - UP Diksiyonaryong Filipino

Sa pamamagitan ng Ponemang Suprasegmental nagiging higit na mabisa  ang ating pakikipagtalasan. (Santiago at Tiangco)

Sa aklat ni Santiago at Tiangco 1999, apat ang kinilala nitong ponemang suprasegmental.  

• Tono o pitch
• Haba o length
• Diin o stress
• Antala o juncture

Ang tono ay tumutukoy sa taas – baba ng bigkas ng pantig ng isang salita, ang haba ay sa haba ng bigkas ng patinig sa pantig, ang diin ay sa lakas ng bigkas ng pantig, at ang antala ay sa saglit na pagtigil na ating ginagawa sa ating pagsasalita.

Tono – taas-baba na iniuukol natin sa pagbigkas ng pantig ng isang salita upang higit na maging mabisa ang ating pakikipag-usap sa ating kapwa.

(a)                   3                                                                 (b)       3

2                      pon                                                    2                 ha

Ka              1                                                             ka                           1

                Ha                                                                                         pon

Haba at diin– ang haba ay tumutukoy sa haba ng bigkas na iniuukol ng isang nagsasalita sa patinig ng pantig ng salita, pagbibigay pansin sa pagbigkas ng isang salita /./ upang ipahiwatig na ang bahagi ng salita ay may diin. Mahalagang mga diin sa pagbigkas nang may diin.

Halimbawa:

Break, break, break

On thy cold, gray stones, O sea!

Ang unang linya ng tula ay binubuo ng tatlong pantig lamang, samantalang ang ikalawang linya ay binubuo ng pitong pantig. Sa Filipino, hindi maaari ang ganito kapag ang pinag-uusapan ay ang kumbensiyonal na tula na may sukat at tugma.

Mga Halimbawa:

Pag-ibig anaki’y aking nakilala,

Di dapat palakhin ang bata sa saya.

Paggamit ng tuldok sa isang salita na ma’y diin

Bu.kas – susunod na araw

Bukas – hindi sarado

Paggamit ng malalaking titik sa pagpapakilala ng pantig na may diin.

BU:hay – kapalaran ng tao.

Bu:HAY – humuhinga pa

Antala o Juncture – saglit na pagtigil sa ating pagsasalita upang higit na maging malinaw ang mensaheng ibig nating ipahatid sa ating kausap. Sa anyong pasulat, ang antala ay maaaring ihudyat ng mga bantas tulad ng kuwit(,), tuldok(.), tuldok-kuwit(;), at ng tutuldok(:).

Halimbawa:

Tito Jose Antonio ang kaibigan ko. – ipinapakilala ang kanyang kaibigan.

Tito, Jose Antonio ang kaibigan ko. – ipinapakilala ang kanyang kaibigan na si Jose Antonio sa kanyang Tito.

Tito Jose, Antonio ang kaibigan ko. – ipinapakilala ang kanyang kaibigan na si Antonio sa kanyang Tito Jose.

Tito Jose Antonio, ang kaibigan ko -  ipinapakilala ang kanyang kaibigan sa kanyang Tito Jose Antonio.

Iba pang halimbawa:

Hindi masarap – It’s not delicious.

Hindi, masarap – No, it’s delicious.

Sanggunian:

Santiago, A., Tiangco, N., 1997. Makabagong Balarilang Filipino. 

Para sa iba pang aralin, i-click ang https://www.youtube.com/watch?v=NsQjhLnj1Do&t=197s